تبلیغات
قرآن - پیامبر اکرم در نماز بر چه چیزهائی سجده می کرده اند؟

پیامبر اکرم در نماز بر چه چیزهائی سجده می کرده اند؟

یکشنبه 3 شهریور 1392 08:50 ق.ظنویسنده : سهند سرداری

 

محل سجده در نماز

ركوع كردن پس از قرائت و سپس سجده بعد از ركوع از اركان نماز است كه بدون آن نماز تحقق پیدا نمی كند و لذا از نگاه فقیهان سنت و تشیع در آن اختلافی نیست، فقط در مكان و جائی كه پیشانی هنگام سجده باید قرار گیرد اختلاف وجود دارد كه به برخی از این اختلافها اشاره می كنیم.

محل سجده در نماز

ركوع كردن پس از قرائت و سپس سجده بعد از ركوع از اركان نماز است كه بدون آن نماز تحقق پیدا نمی كند و لذا از نگاه فقیهان سنت و تشیع در آن اختلافی نیست، فقط در مكان و جائی كه پیشانی هنگام سجده باید قرار گیرد اختلاف وجود دارد كه به برخی از این اختلافها اشاره می كنیم.

مكان سجده از نگاه فقیهان شیعه

فقهای شیعه با استناد به مدارك نقل شده از رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار سلام الله علیهم می گویند: پیشانی و محل سجده علاوه بر پاك بودن آن باید از جنس زمین یا چیزیكه از آن می روید باشد وماكول وملبوس نباشد،  و سجده بر چیزی كه از اسم زمین بیرون باشد مثل معادن طلا ونقره وعقیق وفیروزه وقیر وزفت وامثال آنها وهم چنین جایز نیست سجده كردن بر چیزیكه از اسم روئیده شده از زمین خارج شده باشد مانند: خاكستر وذوغال وامثال آنها، وجایز نیست سجده بر خوراكى ولباس مثل نان وپنبه وكتان وامثال آنها وجایز است سجده بر هر سنگی كه معدنى نباشد.

مكان سجده از نگاه فقیهان اهل سنت

و اما در بین فقیهان اهل سنت و دیگر بزرگان آنان در محل سجده اختلافات فراوانی دیده می شود كه متن ذیل گوشه ای از این اختلافات را نشان می دهد.

شارح صحیح بخاری می نویسد:

قال مجاهد : لا بأس بالصلاة على الأرض وما أنبتت .

سجده بر زمین و آنچه از آن می روید اشكالی ندارد.

ومذهب مالك : لا بأس أن یسجد على الخمرة والحصیر وما تنبت الأرض ، ویضع كفیه علیها . والسجود على الأرض أفضل عنده ، وعند كثیر من العلماء .

مالك از پیشوایان چهارگانه اهل سنت گفته است: سجده بر خمره و حصیر و آنچه از زمین می روید صحیح است و لی بر زمین افضل است، كه در این افضلیت بسیاری از دانشمندان با او هم راه هستند.

وكان ابن مسعود لا یصلی على شیء إلا على الأرض .

ابن مسعود جز بر زمین بر چیز دیگری سجده نمی كرد.

وروی عن أبی بكر الصدیق ، أنه رأى قوما یصلون على بسط ، فقال لهم : أفضوا إلى الأرض . وفی إسناده نظر .

ابوبكر عده ای را دید كه بر فرش سجده می كردند به آنان گفت: فرش را كنار بزنید و بر زمین سجده كنید. اگر چه در سند این نقل باید تامل نمود.

وروی عن ابن عمر ، أنه كان یصلی على الخمرة ویسجد على الأرض . ونحوه عن علی بن الحسین .

در باره فرزند عمر نقل شده است كه او نیز بر خمره و زمین سجده می كرد و همچنین علی بن الحسین چنین می كرد.

وقال النخعی فی السجود على الحصیر : الأرض أحب إلی . وعنه ، أنه قال : لا بأس أن یصلی الحصیر ، لكن لا یسجد علیهِ .

نخعی سجده بر زمین را بیشتر دوست می داشت و می گفت: هنگام نماز روی حصیر ایستادن اشكالی ندارد ولی سجده بر آن روا نیست.

ونقل حرب ، عن إسحاق ، قال : مضت السنة من النبی ( أنه صلى على الخمرة والبساط ، وعلى الثوب الحائل بینه وبین الأرض . قال : وأن سجد الرجل على الأرض فهو أحب إلی ، وأن أفضى بجبهته ویدیه إلى الأرض فهو أحب إلینا . وأكثر صلاة النبی كانت على الأرض...

از اسحاق نقل است كه گفت: سنت پیامبر سجده بر خمره و فرش و پارچه ای است كه بین نماز گذار و زمین حائل شده باشد.

وقال ابن المنذر : كرهت طائفة السجود إلا على الأرض ، كان جابر بن زید یكره الصلاة على كل شیء من الحیوان ویستحب الصلاة على كل شیء من نبات الأرض.

گروهی از سجده بر غیر زمین اكراه داشتند، جابر بن یزید از سجده بر چیزی كه از حیوانات باشد اكراه داشت، و بر هر چیزی كه از روئیدنیها باشد سجده مستحب است.

فتح الباری فی شرح صحیح البخاری: ج 2 ص 254 ، دار النشر : دار ابن الجوزی - السعودیة / الدمام - 1422هـ  ، الطبعة : الثانیة ، تحقیق : أبو معاذ طارق بن عوض الله بن محمد

سجده گاه رسول خدا صلی الله علیه و آله

به اعتقاد شیعه و سنی، سیره و روش رسول خدا صلی الله علیه و آله در همه اعمال ملاك و معیار پیروی و اقتدا به او در انجام اعمال دینی است و در این سخن هیچ اختلافی وجود ندارد و نكته مهم كه سر آغاز بحث و گفتگو بین این دو گروه از مسلمانان است روش اثبات سنت و سیره آن حضرت است.

به دیگر سخن، ناقلان و راویان سنت نقش اصلی را در انتقال دارند پس باید این افراد نیز شرائطی را داشته باشند كه در جای خود مباحث آن با دقت پی گیری شده است.

نماز در اسلام ستون دین و نمایشگر بندگی در برابر معبود است كه شیوه اجرای آن را باید از مربی و مبلغ آن آموخت، همانگونه كه خودش فرمود: «صلوا كما رأیتمونی أصلی»

آنگونه كه من نماز می خوانم شما به خوانید.

روایات و نقلهای فراوانی در آثار حدیثی و فقهی اهل سنت وجود دارد كه رسول خدا یا بر زمین سجده می كرد و یا بر حصیری كه زیر پایش قرار داشت.

رسول خدا صلی الله علیه و آله بر زمین سجده می كرد

بخاری می نویسد:

حدثنا أبو الْوَلِیدِ قال حدثنا شُعْبَةُ قال حدثنا سُلَیْمَانُ الشَّیْبَانِیُّ عن عبد اللَّهِ بن شَدَّادٍ عن مَیْمُونَةَ قالت كان النبی صلى الله علیه وسلم یُصَلِّی على الْخُمْرَةِ.

میمونه یكی از همسران پیامبر گفته است: رسول خدا صلی الله علیه و آله بر خمره نماز می خواند.

محمد بن إسماعیل أبو عبدالله البخاری الجعفی الوفاة: 256 ، صحیح البخاری  ج 1   ص  149 و ص 150، دار النشر : دار ابن كثیر , الیمامة - بیروت - 1407 - 1987 ، الطبعة : الثالثة ، تحقیق : د. مصطفى دیب البغا.

ترمذی در كتاب سننش با نقل بخشهائی از احادیث و با ذكر نام تعدادی از همسران و اصحاب رسول خدا از قول آنان می نویسد:

وفی الْبَاب عن أُمِّ حَبِیبَةَ وبن عُمَرَ وَأُمِّ سُلَیْمٍ وَعَائِشَةَ وَمَیْمُونَةَ وَأُمِّ كُلْثُومٍ بِنْتِ أبی سَلَمَةَ بن عبد الْأَسَدِ ولم تَسْمَعْ من النبی صلى الله علیه وسلم وَأُمِّ سَلَمَةَ قال أبو عِیسَى حَدِیثُ بن عَبَّاسٍ حَدِیثٌ حَسَنٌ صَحِیحٌ وَبِهِ یقول بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وقال أَحْمَدُ وإسحاق قد ثَبَتَ عن النبی صلى الله علیه وسلم الصَّلَاةُ على الْخُمْرَةِ قال أبو عِیسَى وَالْخُمْرَةُ هو حَصِیرٌ قَصِیرٌ.

از ام حبیبه و عبد الله بن عمر و ام سلیم و عائشه و میمونه و ام كلثوم و ام السلمه و ابن عباس (كه حدیث او حسن و صحیح است) و همچنین احمد و اسحاق نقل شده است كه شهادت داده اند كه رسول خدا صلی الله علیه و آله بر خُمره نماز می خواند.

ابو عیسی گفته است: خُمره حصیر كوچك است.

محمد بن عیسى أبو عیسى الترمذی السلمی الوفاة: 279 ، سنن الترمذی:  ج 2 ص 151 و 152، دار النشر : دار إحیاء التراث العربی - بیروت -  - ، تحقیق : أحمد محمد شاكر وآخرون.

احمد حنبل پیشوای حنبلیها می نویسد:

18884 حدثنا عبد اللَّهِ حدثنی أبی ثنا عبد الصَّمَدِ قال ثنا عبد الْعَزِیزِ بن مُسْلِمٍ ثنا الأَعْمَشُ عن عبد الْجَبَّارِ بن وَائِلٍ عن أبیه قال رأیت رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم یَسْجُدُ على الأَرْضِ وَاضِعاً جَبْهَتَهُ وانفه فی سُجُودِهِ.

عبد الجبار بن وائل از پدرش نقل می كند كه گفت: رسول خدا را دیدم كه هنگام سجده پیشانی و بینی اش را بر زمین می گذاشت.

مسند الإمام أحمد بن حنبل: ج 4   ص 317 ، دار النشر : مؤسسة قرطبة  مصر، و المعجم الكبیر للطبرانی: ج 22 ص 29رقم 62 ، دار النشر : مكتبة الزهراء - الموصل - 1404 - 1983 ، الطبعة : الثانیة ، تحقیق : حمدی بن عبدالمجید السلفی

ابن تیمیه نیز می نویسد:

عن أبى حمید الساعدى أن النبى صلى الله علیه وسلم كان إذا سجد مكن جبهته بالأرض...

رسول خدا هنگام سجده پیشانی را بر زمین می گذاشت...

رواه أبو داود والترمذى وقال حدیث حسن صحیح.

این روایت را ابو داود و ترمذی نقل كرده اند و حسن و صحیح است.

كتب ورسائل وفتاوى شیخ الإسلام ابن تیمیة: ج 22 ص 171 دار النشر : مكتبة ابن تیمیة ، الطبعة : الثانیة ، تحقیق : عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی.

خُمره چیست؟

ابن تیمیه می نویسد:

قالوا ( الخُمرة) كالحصیر الصغیر تعمل من سعف النخل وتنسج بالسیور والخیوط وهى قدر ما یوضع علیه الوجه والأنف فإذا كبرت عن ذلك فهی حصیر.

خُمره مانند حصیر كوچكی است كه از برگ درخت خرما بافته می شود و به اندازه ای است كه صورت و بینی بر آن قرار گیرد و اگر از این بزرگتر باشد حصیر است.

كتب ورسائل وفتاوى ابن تیمیه: ج 22  ص 176، دار النشر : مكتبة ابن تیمیة ، الطبعة : الثانیة ، تحقیق : عبد الرحمن بن محمد بن قاسم العاصمی النجدی.

عمر بن عبد العزیز بر خاك سجده می كرد

بیقین سجده بر خاك و آنچه زمین بر آن صدق می كند نزدیكتر به دستور شارع مقدس است كه اتفاقا هر دو گروه از فقیهان تشیع و تسنن آن را قبول دارند، می ماند موارد اختلافی مانند فرش و یا هر چیزی دیگر كه در این صورت با شك در مصداق زمین بودن از محور بحث خارج می شوند زیرا با سجده بر زمین و آنچه مصداق زمین است یقین به اطاعت امر مولی حاصل می شود و در موارد مشكوك چنین نیست از این روی می بینیم عمر بن عبد العزیز دستور می دهد تا بر محل سجده اش خاك قرار دهند تا نمازش بدون اشكال باشد.

ابن حجر عسقلانی شارح صحیح بخاری می نویسد:

قال بن بطال لا خلاف بین فقهاء الأمصار فی جواز الصلاة علیها الا ما روى عن عمر بن عبد العزیز أنه كان یؤتى بتراب فیوضع على الخمرة فیسجد علیه ولعله كان یفعله على جهة المبالغة فی التواضع والخشوع فلا یكون فیه مخالفة للجماعة.

ابن بطال گفته است بین فقهای شهرها در سجده بر حصیر اختلافی نیست مگر آنچه كه از عمر بن عبد العزیز نقل شده است كه وی مقداری خاك بر سجاده اش می گذاشت تا هنگام سجده پیشانی را بر آن بگذارد وشاید این عمل او بجهت تواضع و خشوع بیشتر در نماز بوده است نه مخالفت با روش اهل سنت.

فتح الباری شرح صحیح البخاری : ج 1   ص 488، أحمد بن علی بن حجر أبو الفضل العسقلانی الشافعی الوفاة: 852 ، دار النشر : دار المعرفة - بیروت ، تحقیق : محب الدین الخطیب.

خلاصه سخن

از مباحث پیشین و در موضوع محل سجده كه اختلاف در فقه شیعه و سنی در آن بسیار مشهور و آشكار است این نتیجه حاصل می شود كه بر اساس اعتراف همسران و برخی از اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله آن حضرت بر خاك و بر حصیر بافته شده از برگ خرما سجده می كرده است و اگر در مواقع استثنائی و ضرورت بر گِل و یا فرش و لباس سجده می كرده است نمی تواند محملی برای همه جا و همه شرائط باشد.


آخرین ویرایش: - -

 
یکشنبه 3 شهریور 1392 05:28 ب.ظ
ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.